zmiany polityczne i gospodarcze po 1989
Nie można kształtować racji stanu po każdych wyborach, czyli po zmianie ekip rządzących. Zadaniem każdego państwa jest prowadzenie polityki zagranicznej zgodnej z jego racją stanu. Polityka po 1989. Jak zatem wyglądała polityka zagraniczna Polski po 1989 roku? W 1989 roku nastąpiło załamanie gospodarcze krajów bloku wschodniego.
procesy gospodarcze regulowane przez rynek swoboda prowadzenia prywatnej dzialalno§ci gospodarczej przez obywateli w wielu aglomeracjach, w tym lódzkiej i katowickiej, polowa lub wiçcej osób aktywnych zawodowo w przemyŠle. PO 1989 roku w naszym kraju zmiany polityczne, które mialy wplyw równieŽ na gospodarkç. Zaczçla wówczas
PRZEMIANY POLITYCZNE I GOSPODARCZE W JORDANII PO 1989 R. 55 Ustawa Zasadnicza (konstytucja jordańska) z 1952 r. określa organizację pań stwa i wyznacza podstawowe zadania państwa oraz sposoby jego działania, a także prawa jednostki i ich obowiązki. • Jordańskie Królestwo Hasżymidzkie jest dziedziczną monarchią konstytucyj
Choć zasadnicza część pracy poświęcona jest relacjom dwustronnym po 1989/1990 roku, a zwłaszcza po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, to w pracy pojawiły się również odniesienia do wcześniejszych okresów polityki Polski wobec Ameryki Łacińskiej z podziałem na ich najbardziej charakterystyczne etapy, ukazujące elementy
Omówisz zmiany w układzie państw na mapie politycznej świata powstałe po 1989 roku oraz ich przyczyny. Omówisz wybrane spory terytorialne oraz wyjaśnisz przyczyny ich powstania. Wyjaśnisz, dlaczego Ministerstwo Spraw Zagranicznych publikuje ostrzeżenia dla podróżujących.
Verheiratete Frau Flirtet Mit Verheiratetem Mann. Ważne pojęcia: Rząd Tadeusza Mazowieckiego – 24 sierpnia 1989 r. Mazowiecki otrzymał misję stworzenia rządu, a 12 września 1989 r. wygłosił swoje pierwsze exposé; celem rządu było przywrócenie demokracji, ustabilizowanie gospodarki pogrążonej w kryzysie (hiperinflacja); zmiana nazwy państwa z PRL na Rzeczpospolita Polska, w herbie państwowym orzeł odzyskał koronę, przeprowadzono weryfikację kadr, przywrócono historyczne święta narodoweReformy gospodarcze – odpowiedzialny był minister finansów Leszek Balcerowicz, który uzyskał wsparcie Międzynarodowego Funduszu Walutowego; walka z hiperinflacją, tworzenie struktur gospodarki wolnorynkowej, prywatyzacja przedsiębiorstw, przebudowa systemu podatkowegoPolityka zagraniczna – pod kierownictwem prof. Krzysztofa Skubiszewskiego; współpraca z USA i państwami zachodnimi; wycofanie wojsk radzieckich z terytorium Polski; dążenie do przystąpienia Polski do struktur NATO i Unii Europejskiej Ważne daty: 12 września 1989 r. – exposé premiera Tadeusza Mazowieckiego w sejmiemaj 1990 r. –pierwsze wolne wybory do władz lokalnych22 grudnia 1990 r. – ostatni prezydent RP na uchodźstwie Ryszard Kaczorowski przekazał prezydentowi Lechowi Wałęsie przedwojenne insygnia władz II RPlistopad 1991 r. – demokratyczne wybory do parlamentu1991 r. – powstanie tzw. Trójkąta Weimarskiego17 października 1992 r. – uchwalenie „małej konstytucji”17 września 1993 r. – wojska radzieckie opuściły terytorium Polski12 marca 1999 r. – przyjęcie Polski do NATO1 maja 2004 r. –przystąpienie Polski do Unii Europejskiej "Powyższy materiał został opracowany przez Przeczytanie i zapamiętanie tych informacji ułatwi Ci zdanie klasówki. Pamiętaj korzystanie z naszych opracowań nie zastępuje Twoich obecności w szkole, korzystania z podręczników i rozwiązywania zadań domowych."
„Rewolucja chleba” w 1989 r. wymusiła na , władzy jordańskiej przeprowadzenie gruntownych reform ^polityczno-gospodarczych i demokratycznych. Eksperci i anali tycy zwyklyiazywać je „przemianami demokratycznymi”, „ot warciempol i tycznym i demokratycznym” albo „doświadczeniem-demokratycznym”. W artykule niniej szym zamierzam prześledać zmiany, które nastąpiły w Jordanii zwłaszcza po 1989 r. Zmiana-systemu niedemokratycznego na demokratyczny może się bowiem dokonać ■ ' na różne sposoby: ; - ^ 1) poprzez ingerencję z zewnątrz (jest to sposób powszechny, w świecie arabskim), 2) pod naciskiem silnej opozycji przez osłabianie rządu i doprowadzenie do jego , upadku, '■■ v: : ; 1 ■ Odpowiedź na to pytanie wymaga wskazania natury jordańskiej monarchii. Wiele o cechach tego systemu można dowiedzieć się z konstytucj i jordańskiej4, ale wiedza ta nie wystarczy w kontekście analizy procesu przejścia od totalitaryzmu do demokracji w ramach istniejącego systemu. Wymaga to - dodatkowo - przestudio wania, dziedzictwa politycznego rodziny królewskiej oraz jej otwartości na przemia ny demokratyczne. Rodzina ta była przecież ińicjatorem demokratyzacji Jordanii. : I Chodzi o to, że uchwala się prawo wyborcze w celu kontrolowania przez władze wyborów, J ’ i -1 S. P. H u n t i n g to n , Trzecia fa la demokratyzacji. Warszawa 1995, s. 208. The Constitution o f The Hashemite Kingdom o f Jordan, 1 I 1952, PRZEMIANY POLITYCZNE I GOSPODARCZE W JORDANII PO 1989 R 55 Ustawa Zasadnicza (konstytucja jordańska) z 1952 r. określa organizację pań* stwa i wyznacza podstawowe zadania państwa oraz sposoby jego działania, a także prawa jednostki i ich obowiązki. Jordańskie Królestwo Haszymidzkie jest dziedziczną monarchią konstytucyj ną, władzę ustawodawczą sprawuje 2-izbowe Zgromadzenie Narodowe5. Natomiast władzę wykonawczą sprawuje król poprzez mianowanego przez siebie premiera. Zgodnie z konstytucją król posiada władzę absolutną. Jest głową państwa, głównym" dowódcą sił zbrojnych, rozwiązuj e parlament, rozpisuj e wybory, mianuje i odwołuje premiera, ma absolutny immunitet i nie podlega sądowi jordańskiemu. Ma również prawo do amnestii dzięki ustawie uchwalonej przez parlament (na jego wniosek)6. v :-: - ■ Takie szerokie uprawnienia dane królowi przez konstytucję czynią go absolut nym władcą Jordanii - konstytucją jest właściwie to, co mówi król. Sytuacja taka wynika z Historycznej pozycji rodziny królewskiej jako tej, która na mocy tzw. rewo lucji arabskiej z 1916 r. (rewolucji szarifa Husajna) założyła Jordanię na podstawie udzielonej jej legitymacji7. Geneza wydarzeń 1989 r. 16 kwietnia 1989 r. ówczesny premier Jordanii Żajd ar-Rifa’i8 podjął decyzję o pod niesieniu cen paliw o 50%. Wielu obserwatorów uważa tę podwyżkę za pośredni po wód wybuchu zamieszek w Ma’an na południu Jordanii i w innych miastach, skiero wanych przeciwko. polityce rządu. Decyzja rządu była kroplą, która przelała kielichy który już był pełen sprzeczności politycznych, gospodarczych i społecznych wynikają cych z uzależnienia Jordanii od Zachodu oraz obowiązującego od wojny czerwcowej w 1967 r. stanu wyjątkowego, powodującego zawieszenie praw obywatelskich i ograniczenie swobód politycznych w zakresie wolności wypowiedzi. Aby obiek tywnie opisać sytuację Jordanii w tym okresie, należałoby przeprowadzić analizę na dwóch płaszczyznach: gospodarczej i politycznej. . Gospodarka jordańska należała do jednej z najsłabszych wśród arabskich ze . względu na jej ograniczone możliwości surowcowe. Jordania, w przeciwieństwie do innych państw arabskich, nie ma źródeł ropy naftowej, pozwalających na budowę infrastruktury. Powodowało to uzależnienie gospodarki jordańskiej od krajów arab skich eksportujących ropę naftową, zwłaszcza Arabii Saudyjskiej i Iraku. Kraje te przez wiele lat były dla Jordanii źródłem pomocy gospodarczej, rynkiem pracy dla J Izba wyższa parlamentu jest mianowana przez króla, natomiast izba niższa wybierana jest co czterylata. : ‘ Zob.: art. 28-40 Konstytucji, [w:] The Constitution o f The Hashemite Kingdom o f Jordan.,.' 1 M. a s z - S h a r a , At-Tadiriba ad-dirmikratijja Jl-I-Urdun [Demokratyczne doświadczenie w Jordanii], „Al-Mustakbal Al*Arabi Journal" No. 295, s. 184, http:/ I SID=d834059b27821895ac45eab57dc48a43. ■ • ; ;:V- : , ' 1 Zajd ar-Rifa’i byl dwukrotnie premierem Jordanii: 26 maja 1973-13 lipća 1976 oraz 4 kwietnia 1985-27 kwietnia 1989. Byl najdłużej urzędującym premierem. Zob. lista premierów Jordanii w: /topic/list-of-prime-ministers-of-jordan. 56 H A Y SSA M O BEIDAT Jordańczyków oraz odbiorcami jordańskiego eksportu9. W latach'1974-1984 kolejne ; ■ rządy jordańskie zaciągały w bankach zagranicznych kredyty na finansowanie pro jektów rozwojowych, co przyczyniało się do w miarę dużego rozwoju gospodarcze go i zapewniało stabilizację finansową. Do ówczesnego rozwoju gospodarczego przy czyniły się również spore. dochody pracowników jordańskich, pochodzące; z ipracy w krajach Zatoki Perskiej w okresie boomu naftowego10. Tabela 1. Główne ekonomiczne wskaźniki gospodarki Jordanii (przed, reformami w 1989 r.) - J : 1985 1986 , 1987 1988 1989 Wartość nominalna PKB (w-%) .. 3,6 .1 4 .2 . 2 . 7 Realna wartość PKB (w %) ; - l ,l 7,0 2,9 -1,9 -13,4 ; Wartość nominalna PKD p er capita w dinarach" -729 :>■ 802 789 - 780 V : 783 . Realna wartość PKB p er capila w dinarach . 729 751 , Z: 744 703 576 Inflacja (CPI) Konsumencki Indeks Cen 3,0 0,0 • -0,2 6,7 25,7 Rozliczenie bieżące . -16,0 -118,0 -105,5 104,9 ' Handel : : ' v -763,5 .; -594,2 -599,9 -641,0 ; -592,4 Eksport ' ■ - ■ ; ; ; : ' .: 310,9 256,0 ; 315,7 637,6 : Import ' 1074,4 850,2 915,6 1022,5 : 1230,0 Usługi ... ;.. . 346,7 ■ 337,8 279,3 300,7 319,1 , Dochody pracowników Jordanii.. . - - . . :. 402,9 414,5 317,7 V 335,7 358,3 Turystyka -]•. . 204,2 186,3 196,4 230,8 ' 314,6 ; .Bilans — . ' i ■’*;>;. 137,6 51,0 \ 75,9 3 2 ,8 / -212,1 Dochody całkowite 647,1 670,9 676,8 721,3 855,5 Dochody ze źródeł wewnętrznych 459,3 527,2 549,2 593,S ' Kredyty zagraniczne ' ' 187,8 143,2 : 127,6 261,7 Wydatki całkowite . ; 805-7 ■ ■ 981,3 965,9 , 1054,0 1102,3 Wydatki bieżące •. v.. 542,5 ■ 570,5 .. 602,7 669,6 Wartość inwestycji • . . 263,2 • 363,2 384,4 Ogólny bilans -158,6 •289,1 . -332,7 -246,8 • ..Ogólny bilans jako procent PKB -8,1 -13,9 -- -12,7 14,2 '. -10,1 : ; Źródło: Jordan Country Profile, The R oad A head fo r Jordan, Economic Research Forum, Egypt and ■ Institut ileLaM ćditerranee, France, Kair, sierpień2 0 0 5 ,s . 29. : ę j --v " ’ Jordan Country Profile,T h e Road A head fo r Jordan, Economic Research Forum, Egypt and Institut de La Mćditcrranćc, France. Kair. sierpień 2005. - Ibidem. :: . Wi: Tabela 2. Budżet Jordanii w latach 1964/1965-1991 (w min dinarów) : PRZEMIANY POLITYCZNE I GOSPODARCZE W JORDANII PO 1989 R. 5 7 ' W y d a t k i ! ' • Dochody .. r • Deficyt : Rok : - Inwę- ! stycje ' Bieżące S u m a ' Zadłużenie zagraniczne. Z adliite- . nie w e -' : wnętrzne P o ż y c z k i:. zwrotne ' . Pom oc zagra niczna Zadhttenfe. wcwnęazne Sum a ^ 1964 9,2 3 4,5 4 3 t7 . 7,0 0 ,0 o „ o • - • 15,4 2 3,8 4 6,2 2,5 •• 1965 ■ 1 1 , 2 35,8 '• 2 .6 - . 0,0 0 ,0 . 15,3 2 6 ,7 - . 4 4 .6 - 2 ,4 -I9 6 0 : 10,4 2 8 ,2 ■ 0 ,0 • 0,0 9,9 23,3 3 5,4 23,5 ■ ■■ 4 4,7 68,2 4,3 0 ,0 0,2 — 4 0,4 25,3 ■ ' 7 0 ,2 ■ 2 , 0 ' 1968 23,3 - ■5 7 ,2 '• ■ 4 .5 - ■ / 0 ,0 • 0,0 4 0,2 26,3 7 1,0 23,2 6 5 ,2 88,4 4,6 8 r4 - 0,6 38,4 32,5 84,5 3,9 - ‘ 1970 21,7 59,0 80,7^ - ■4 ,2 0,4 35,4 3 0,3 7 2,8. 7 ,9 -1971 22,5 .= 60,7 83,2 - 7,9 12,1 0 ,0 ' 35,4 35,8 91,2 8,0 1972 31,0 7 0 , 5 . . 101,5 8,5 5,0 0 ,( 4 4 ,5 42 ,6 0 ,8 -1973 40,9 119,5 ; 11,4 - 10,8 0 ,0 > 4 5 ,6 * 4 6 , 2 ; . : . 114,0 -1974 ■4 3 ,0 ■ ■ ■ 103,6 146,6 - : 9,0 0,1 58,8- • 148,9 2 ,3 ' . 1975 ■7 9 ,2 ■ 125,7 2 0 4 ,9 ■ 16,2 13,1 0 ,0 [0 0 ,6 82,6 212,5 7,6 1976 76,6 185,9 2 6 2 ,5 ' 19,9 . > - ■ 13,0 r 0 ,0 : 66,2 107,6 : 2 0 6 ,7 ■ 5 5 .» . 1977 195,6- 3 3 7 ,9 - 38,5 . 15,0 0 ,0 m a 142,3 0,1 1978 21 2 .9 361,5 9 ’ 16,0 0 ,0 . 81,7 158,5 346,9 14,6-19 7 9 - 194,3 - 5 1 5 .6 - 32,4 ; 0 .0 : 210,3 187,9 - 4 6 8 .2 ■ 4 7 ,4 -1980 . 2 2 7 ,1 - 336,1 : 563,2 '■ ■ 71,6 18,0 209,3 1 226,1 : 525,0 ■3 8 .2 - : 1981 25 5 .6 • 391,5 647,1 : 76,4 18,0 7 ,2 ; 206,3 617,1 ' 3 0 ,0 -' ■ 1982 : 250,6 4 4 3 ,0 : 693,6 28,2 0 .0 • ; * 1 : 199,5 - • 362,2 655,2 3 8 ,4 . ' 1983 ■ 453,7 76,8 : 28,8 2,3 \ 197,0 4 0 0 ,6 705,5 1984 232,7 ’ 488,1 ' 720,8 122,2 1 — 25,5 9,6 106,1 4 1 5 ,0 678,4 42 ,4 -1985 ■2 6 3 ,2 . 542,5 ■. 805,7 ■ 162,4 ' . 35,3 - V ’. 187,8 4 4 0 ,8 ■ 844,8. ■ 39,1 / . . v 1986 570,5 981,3 159,7 74,8 12,8 ■ -1 4 3 ,7 514,4 905,4 7 5 ,9 -1987 ■ 6 0 2 ,7 " 965,9 . ■ ■ ■■ ■. - 130,0 17,7 127,6 531,5 870,0 9 5 ,9 -': ■ 1988 384,4 6 6 9 ,6 : = 9 7,5 ■ 135,0 2 1,5 155,4 544,4 - 9 5 3 .8 ■ 100,2- . 1989 - 352,6 749,7 1 1 0 2 3 184,2 43 r8 ■2 8 ,4 2 6 1 ,7 ' 565,4 1083,5 18,8. 1990 278,7 841r4 1120,1 197,9 ■ 2 9 ,9 164,3 7 4 4 ,0 49,6 -1991 - 904,0 • . 2,3 * 58,0 2 2 5 ,2 ■ • 828,8 1451,0 216,7 Źródło: Jordan Central Bank, na podstawie raportów rocznych 1964—1995, Dobra koniunktura gospodarcza hie trwała długo - z powodu złej polityki jor- dańskiego rządu. W połowie lat 801 miał miejsce poważny kiyzys gospodarczy, spo wodowany ograniczeniem pomocy przyznanej Jordanii przez kraje arabskie na pod stawie decyzji podjętej na szczycie państw arabskich w Bagdadzie w 1978 r. 12 Ponadto zmalały wpływy z dochodów pracowników do budżetu jordańskiego. Znacznie zmniejszył się także eksport, zwłaszcza do krajów Zatoki Perskiej (zob. ta bela 1 i 2). Doprowadziło to do spadku dochodów budżetowych! Niedobory uzupeł niano kredytami zagranicznymi i wewnętrznymi. Taka polityka rządu powiększała jeszcze problem i w konsekwencji przyczyniła się do dalszego spadku dochodów budżetowych. • . ' W.],'': Zadłużenie Jordanii osiągnęło astronomiczną kwotę 10 mld dolarów w 1989 r. Jordania musiała za nie zapłacić wysokie odsetki. Nieuzasadnione były także wydat ki na uzbrojenie - w wysokości 4,7 mld dolarów w latach 1980-1989, oraz udziele nie Jordańskim Liniom Lotniczym kredytu w wysokości 463,5 min dolarów. Wydat ki te w większości nie był)' objęte kontrolą parlamentu*J. Rząd jordański w celu . ** Royal Scientific Society, Al-H ala al-irakijja wa la ’siruha ula al-iktisad al-urduni [Sytuacja w Iraku v i jej wpływ na gospodarkę jordańską], Amman 2005, s. 25. .V . rozwiązania problemów gospodarczych próbował wprowadzić kolejne podwyżki cen ; (oczywiście pod kontrolą Międzynarodowego Funduszu Walutowego - MFW), kon sekwencją tego był wzrost u
Charakterystyka sytuacji międzynarodowej Polski w 1989 roku. Rok 1989 był przełomowy dla Polski pod bardzo wielu względami. Dotyczy to w równej mierze polityki wewnętrznej, w której do głosu doszły siły opozycyjne i został skonstruowany pierwszy demokratyczny rząd pod przywództwem Tadeusza Mazowieckiego jako premiera, jak i polityki zewnętrznej. Nastąpiło uniezależnienie państwa polskiego od ZSRR, co rodziło bardzo poważne konsekwencje polityczne ? Polska zyskała możliwość samodzielnego kształtowania swojej polityki wewnętrznej i zewnętrznej ? jak i gospodarcze ? zerwaniu uległy stare więzy gospodarcze powstałe w wyniku powiązań w ramach Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej. RWPG została rozwiązana formalnie w 1991 roku, ale faktycznie już wcześniej polska gospodarka straciła ogromny rynek zbytu, jakim było ZSRR. Polska niemal natychmiastowo wkonała zwrot w kierunku państw Zachodu. Te jednak traktowały nasz kraj z rezerwą, wciąż bojąc się reakcji ZSRR, a potem Rosji, która mogłaby przeciwstawić się rozszerzaniem zachodniej strefy wpływów. Nikt nie chciał drugiej zimnej wojny, więc Polska musiała radzić sobie sama w trudnych, pierwszych latach niepodległości. Najpilniejszymi problemami, przed którymi stanęła młoda III Rzeczpospolita Polska były: - uregulowanie stosunków z ZSRR, w szczególności doprowadzenie do wycofania wojsk radzieckich z terytorium Polski - unormowanie relacji z sąsiadami Polski. Sytuację komplikował fakt, że w 1989 roku Polska sąsiadowała z trzema państwami: NRD, ZSRR i Czechosłowacją. W 1993 nie było już na mapie świata żadnego z tych państw, a Polska sąsiadowała już z siedmioma pastwami: Rosją, Litwą, Białorusią, Ukrainą, Słowacją, Czechami i Niemcami. Szczególnie ważne były rozmowy z Niemcami i ZSRR (Rosją) - Nawiązanie przyjaznych stosunków z państwami zachodnimi i zasygnalizowanie chęci integracji ze strukturami atlantyckimi 1989-1992 Polska polityka zagraniczna w tych latach była kierowana przez ministra spraw zagranicznych Krzysztofa Skubiszewskiego. Minister, nazywany ?Leszkiem Balcerowiczem polskiej dyplomacji?, wylansował i wcielił w życie koncepcję dwutorowości wobe państw byłego ZSRR. Przy jednoczesnym wsparciu ruchów niepodległościowych na Litwie, Ukrainie i Białorusi, Polska starała się zachować mozliwie poprawne stosunki z Moskwą. Polityka taka okazała się skuteczna ? za naszą wschodnią granicą powstały cztery nowe, niepodległe państwa, a negocjacje w sprawie wyprowadzenia wojsk rosyjskich z Polski zakończyły się pełnym sukcesem strony polskiej w 1992 roku. Jednocześnie Polska nawiązała przyjazne stosunki ze swoimi sąsiadami, czego wyrazem były Traktatu o przyjaznej i dobrosąsiedzkiej współpracy. Traktat taki został podpisany w 1991 z Niemcami, a w 1992 z Rosją. Najpóźniej, bo dopiero w 1994 podpisano taki traktat z Litwą. 1992-1999 Po unormowaniu naszych stosunków z Rosją i innymi byłymi republikami radzieckimi, priorytetem dla naszej polityki zagranicznej stały się negocjacje w sprawie integracji naszego kraju ze strukturami atlantyckimi ? głównie NATO i UE. Początkowa rezerwa, z którą traktowały nasz kraj państwa zachodu ustępowała wraz z dalszym słabnięciem pozycji Rosji na arenie międznarodowej. Kiedy zaś nasze starania o udział w Sojuszu Pólnocnoatlantyckim poparły oficjalnie Niemcy i USA, akcesja stała się tylko kwestią czasu. W 1997 roku rozpoczęto rokowania akcesyjne, a uroczyste przyjęcie do NATO Polski, Czech i Węgier odbyło się 12 marca 1999 (uwaga: w tym roku [2009] mija więc dziesiata rocznica tego wydarzenia). Data ta stała się kolejnym, obok 1989 roku, symbolem uniezależnienia się Polski od wpływów Moskwy. Jednocześnie Polska dążyła do integracji z Unią Europejską. Co do jej potrzeby panował w Polsce powszechny consensus polityczny, co bardzo ułatwiało prowadzenie negocjacji. Rozpoczęły się one już w 1990 roku, a już w 1991 Polska podpisała Układ Europejski, czyli dokument potwierdzający chęć integracji ze strukturami Wspólnot Europejskich i zapoczątkowujący współpracę. Wszedł on w zycie w 1994 roku. W 1997 w Luksemburgu zapadła decyzja o rozpoczęciu negocjacji akcesyjnych. 1999-2004 Właśnie stosunki z Unią Europejską wypełniły kolejne pięć lat naszej polityki zagranicznej. Polsce stosunkowo szybko udało się zamknąć wszystkie rozdziały negocjacji akcesyjnych, co nastąpiło już w 2002 roku. Otworzyło to drzwi do podpisania traktatu akcesyjnego. Wcześniej musiały go jdnak ratyfikowac wszystkie kraje członkowskie Unii, a także musiał zostać zaakceptowany w ogólnopolskim referendum. Wszystkie te warunki zostały spełnione. Polska podpisała więc traktat akcesyjny 16 kwietnia 2003 roku w Atenach. 1 maja 2004 roku, Polska wraz z 9 innymi państwami stała się pełnoprawnym członkiem UE. 2004-obecnie Obecnie priorytetem polskiej polityki zagranicznej stało się umocnienie naszej pozycji w strukturach Unii Europejskiej oraz rozwijanie przyjaznych stosunków z państwami regionu. W 2008 roku Polska przystąpiła do Układu z Schengen. Granice wewnątrzunijne z niemcami, Czechami, Słowacją i Litwą zostały więc otwarte. Podstawowe kierunki polskiej polityki zagranicznej pozostają więc niezmienione od 1989 roku. Problemy i wyzwania polskiej polityki zagranicznej Do 2004 roku cele naszej polityki zewnętrznej były dość jasne i oczywiste: priorytetem pozostawała integracja ze strukturami atlantyckimi. Natomiast po 1 maja 2004 Polska musiała stanąc przed nowymi wyzwaniami i problemami. Najważniejszym jest umacnianie naszej pozycji w organizacjach międzynarodowych ? głownie NATO i UE. To dlatego zaangażowaliśmy się w NATO-wską interwencję w Afganistanie w 2001 roku. Realizując tradycyjny, proamerykański nurt naszej polityki wzięliśmy udział, w latach 2003-2008 w misji irackiej, pod przewodnictwem Stanów Zjednoczonych. Po 2004 roku jednak został utracony consensus wewnętrzny dotyczący polityki zagranicznej. W latach 2005-2007 nastąpiło nawet zaostrzenie stosunków z Rosją i Niemcami. Obecnie zaś, polityka zewnętrzna naszego kraju jest paraliżowana przez rozbicie władzy wykonawczej na dwa ośrodki: rządowy i prezydencki, które maja różne, czasami nawet przeciwstawne, koncepcje prowadzenia polityki zagranicznej. Odbija się to negatywnie na skuteczności i efketywności tej polityki. Ważne daty: 1989 ? Polska odzyskuje suwerennośc 1991 ? Polska podpisuje Układ Europejski 1992 ? wojska rosyjskie opuszczają Polskę 1999 ? Polska wstepuje do NATO 2004 ? Polska wstępuję do UE Polecane książki: R. Kuźniar, Droga do wolności. Polityka zagraniczna III Rzeczypospolitej, Warszawa 2008 R. Kuźniar, K. Szczepanik, Polityka zagraniczna RP 1989-2002, Warszawa 2002 Przydatne linki: Polska w strefie Schengen Polska polityka zagraniczna na stronach rządowych. Testy sprawdzające wiedzę z WOS-u Autor: Bartosz Wasilewski
Najważniejsze po 1989 roku były głębokie reformy ekonomiczne. Przede wszystkim zniesiono system nakazowo-rozdzielczy, wprowadzono zasady wolnorynkowe, rozpoczęto także prywatyzację państwowych zakładów. Zarówno w rządzie Tadeusza Mazowieckiego, jak i Jana Krzysztofa Bieleckiego (powołanego 4 stycznia 1991 roku) tekę wiceministra i ministra finansów objął ekonomista Leszek Balcerowicz. Za cel postawił sobie „zastąpienie życia udawanego – życiem udanym”. Kontynuował on rozpoczęte reformy, mimo iż spotykały się z krytyką społeczeństwa. Swój plan przedstawił już w październiku 1989 roku (plan Balcerowicza). 27 grudnia 1989 roku wprowadzono dziesięć ustaw gospodarczych będących ekonomiczną konstytucją Polski. Pragnął radykalnie zreformować zrujnowaną gospodarkę – nienowoczesny przemysł, przestarzałą infrastrukturę i niekonkurencyjne rolnictwo. Głównym zadaniem Balcerowicza było powstrzymanie hiperinflacji, ustabilizowanie wartości złotego (ograniczenie podaży pieniądza, zniesienie dotacji i subwencji, wprowadzenie realnych stóp procentowych od kredytów, ograniczenie budżetów przedsiębiorstw państwowych, wzmocnienie niezależności banków i NBP. Dzięki zaufaniu zagranicznych instytucji finansowych udało mu się zredukować polski dług zagraniczny i otrzymać nowe pożyczki. Nowy minister usunął również monopol państwa na handel zagraniczny, co spowodowało zapełnienie się sklepowych półek. 16 kwietnia 1991 roku powstała Giełda Papierów Wartościowych, która przypieczętowała przejście do gospodarki rynkowej i była podstawowym wskaźnikiem kondycji gospodarczej kraju. W ramach reform zmieniono system podatkowy – wprowadzono podatek dochodowy od osób fizycznych, a następnie podatek od towarów i usług (VAT) od 5 lipca 1993 roku. Z jednej strony ułatwiło to modernizacyjne procesy, z drugiej – nowe podatki – zahamowały rozwój prywatnej przedsiębiorczości. Państwowe zakłady zmuszono do restrukturyzacji i modernizacji (popiwek – podatek od ponadnormatywnych wynagrodzeń). Wiele z nich zanim pozyskało nowych inwestorów – upadło. Wielka prywatyzacja budziła wiele protestów – często lepiej prosperujące zakłady trafiały w ręce „kolesi” czy partyjnych współpracowników. Mniej emocji budziła „mała prywatyzacja” - przejście sklepów i zakładów usługowych w ręce prywatne. Przeciwko „terapii szokowej” rządów Mazowieckiego coraz liczniej występowały związki zawodowe w tym „Solidarność”. Nie doceniano globalnych zmian, natomiast głęboko odczuwano koszty społeczne reform. Niezrozumienie dla reform odbiło się na skali poparcia dla rządzących. Dochód narodowy zaczął rosnąć dopiero od 1992 roku i wzrost ten utrzymywał się na wysokim poziomie, dzięki czemu Polska nazywana była „tygrysem Europy Wschodniej”. W końcu 1992 roku ponad połowę dochodu narodowego wytwarzały zakłady prywatne (złożyło się na to uwłaszczanie nomenklatury od jesieni 1988 roku – przekazywaniu państwowych firm na własność ich kierownikom czy dyrektorom). W wolnorynkowych warunkach problemem okazało się ukryte w latach wcześniejszych bezrobocie. W roku 1991 roku wskaźnik bezrobocia wynosił 12,2%, by w kolejnych latach nieco się obniżyć. Wzrost nastąpił po 2000 roku by w 2004 roku wynieść 19%. W kolejnych latach wskaźnik ten ponownie zaczął spadać. W październiku 2011 roku wskaźnik ten wyniósł 11,8%. Po 1989 roku sprywatyzowano także media. Obok dawnych tytułów czy stacji telewizyjnych zaczęły się pojawiać nowe – komercyjne, które istotnie wpływały na opinię publiczną. Na straży samodzielności i niezależności mediów stanęła powołana w 1993 roku Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji. Na zmianach zyskała także kultura wysoka. Od połowy lat 90. zaczęły powstawać nowe ośrodki takie jak: Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie, Muzeum Powstania Warszawskiego, Opera i Operetka w Krakowie, Muzeum Fryderyka Chopina w Warszawie, Centrum Kopernik w Warszawie. Coraz liczniejszą publikę ściągały prywatne teatry. Swobody obywatelskie spowodowały, że masowo zaczęły się rozwijać organizacje pozarządowe, które obok publicznych środków pozwalały na wspieranie ważnych inicjatyw kulturalnych, obywatelskich czy charytatywnych (największa akcja charytatywna – Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy). Wśród gałęzi gospodarki, których kształt zmienił się po 1989 roku na uwagę zasługuje górnictwo. Z czasem zamykano nierentowne kopalnie (głównie węgla kamiennego i siaki), modernizowane były kopalnie miedzi i węgla brunatnego. Z 400 tysięcy osób pracujących w 1988 roku w tej gałęzi gospodarki pozostało około 100 tysięcy. O ile zmniejszyło się znaczenie rolnictwa (wytwarza ok. 3% PKB), to wzrosła rola usług i drobnego przemysłu przetwórczego. Na stopniową modernizację rolnictwa wpływ mają przede wszystkim dopłaty do produkcji rolniczej z Unii Europejskiej. Najgorsza sytuacja była udziałem dawnych pracowników Państwowych Gospodarstw Rolnych, którzy nie potrafili odnaleźć się w nowych czasach często cierpiąc nędzę i ulegając nałogom. Na większą skalę rozwinął się przemysł przetwórczy, wzrastały też inwestycje w przemyśle motoryzacyjnym, elektronicznym i informatycznym. Przede wszystkim w inwestycjach dominowały wielkie firmy europejskie czy światowe koncerny. Główne inwestycje powstawały w wielkich miastach, przy granicy z Niemcami, a także w specjalnych strefach ekonomicznych. Najszybciej po 1989 roku rozwijał się sektor usług, co znacznie zbliżyło III RP do państw zachodnich. W 2005 roku udział usług w wytwarzaniu PKB wyniósł 65%. Usługi stanowią najbardziej znaczący sektor ekonomiczny we współczesnych gospodarkach, a ich ranga wciąż wzrasta. Są zarówno czynnikiem wzrostu gospodarczego, jak i zapewniają społeczeństwom wysoki standard życia oraz bezpieczeństwo socjalne. Do rozwoju gospodarki przyczyniają się bezpośrednio, gdyż stanowią rosnący składnik produktu krajowego brutto (w krajach o rozwiniętej gospodarce rynkowej udział sektora usług w PKB znacznie przekroczył 70%), oraz pośrednio, wpływając na wzrost produktywności pozostałych sektorów. Największą rolę odgrywa mała przedsiębiorczość, istotny jest także wpływ wielkich firm usługowych (logistyka, magazyny). Rozwój nowych centrów badawczo-rozwojowych hamują wciąż bardzo niewielkie w porównaniu z Zachodem inwestycje na naukę. Coraz większą rolę odgrywają w III RP instytucje finansowe i bankowe. Rozwój w tej sferze jest jednak możliwy dzięki kapitałowi zagranicznemu. Wzrost aspiracji edukacyjnych spowodował szybki rozwój szkolnictwa, przede wszystkim szkół wyższych. Obok uczelni publicznych zaczęło powstawać wiele uczelni prywatnych. Wskaźnik liczby studentów należy do najwyższych w skali Europy i świata. Wzrósł także poziom kształcenia na poziomie średnim i podstawowym. Od 1 września 1999 roku funkcjonuje ustawa, która zreformowała szkolnictwo – wprowadzając sześcioletnie szkoły podstawowe, trzyletnie gimnazja oraz trzyletnie licea profilowane lub dwuletnie szkoły i licea zawodowe. Wciąż nie jest zadowalający stan ochrony środowiska w Polsce, a także inwestycje w infrastrukturę transportową – budowę autostrad i nowoczesnej kolei. Nadzieję na poprawę przyniosła decyzja UEFA o przyznaniu Polsce i Ukrainie prawa do organizacji Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej w 2012 roku. I rzeczywiście dzięki zaangażowaniu władz, a także pomocy z Unii Europejskiej do 2012 roku otwarto wiele nowych odcinków autostrad oraz cztery nowoczesne stadiony w Warszawie (Stadion Narodowy), Gdańsku, Wrocławiu i Poznaniu, zaś organizacja mistrzostw pokazała kibicom z całej Europy, iż Polska jest krajem odpowiedzialnym i rozwiniętym, a także otwartym na gości z zagranicy. Dowiedz się więcej Komentarze artykuł / utwór: Polska gospodarka po przełomie 1989Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
zmiany polityczne i gospodarcze po 1989
